Tên khoa học: Houttuynia cordata Thunb

Tên gọi khác: Dấp cá, Lá dấp, Ngư tinh thảo, Tập thái, Rau vẹn, Phiăc hoảy (Tày), Cù mua mín (Dao)

Họ: Saururaceae (họ Lá giấp).

Đặc điểm thực vật:

Cây thảo, sống lâu năm,cao 20-40 cm. Thân ngầm mọc bò ngang trong đất, màu trắng hơi có lông, bén rễ ở các mấu. Thân đứng nhẵn, màu lục hoặc tím đỏ.

Lá mọc so le hình tim hoặc đầu nhọn, mặt trên màu lục sẫm, mặt dưới màu tím , hơi có lông dọc theo gân lá của cả hai mặt, cuống lá dài, có bẹ, lá kèm có lông ở mép.

Cụm hoa mọc ở ngọn thân thành bông dài 2-2,5 cm, mang nhiều hoa nhỏ màu vàng nhạt. Quả nang mở ở đỉnh, hạt hình trái xoan nhẵn.

Toàn thân vỏ rau có mùi tanh như mùi cá.

Mùa hoa quả: tháng 5-7.

Tại Trung Quốc, rau Diếp cá được đánh giá cao. Theo trang Sohu, rau diếp cá được người Trung Quốc gọi là “rau thần”, là “kháng sinh tự nhiên” vì chứa nhiều dưỡng chất có lợi. Theo Bộ Y tế Trung Quốc, rau diếp cá vừa là thực phẩm vừa được dùng làm thuốc trong y học cổ truyền. Rễ cây Diếp cá có chứa nhiều tinh dầu, hoạt chất kháng khuẩn mạnh mẽ và có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu sưng và tăng cường hệ miễn dịch, đặc biệt có lợi trong việc điều trị mụn nhọt, nhiễm trùng đường hô hấp, viêm nhiễm, và hỗ trợ thải độc cơ thể hiệu quả hơn thân lá.

Món rễ Diếp cá cắt ngắn thêm nước tương thường thấy trong các bữa ăn và các nhà hàng ẩm thực. Nó không chỉ để bồi bổ mà còn vì công dụng chữa bệnh đặc hiệu, nhất là khả năng giải độc, kháng viêm mạnh mẽ mà rễ diếp cá mang lại, thường được dùng để hỗ trợ điều trị các bệnh viêm nhiễm, mụn nhọt, hoặc dùng như một vị thuốc quý trong y học cổ truyền.

Diếp cá là loại rau dân dã, xuất hiện thường xuyên trong bữa ăn và các bài thuốc Nam của người Việt. Trên thực tế, theo Y học cổ truyền, rễ diếp cá không chỉ là thực phẩm mà còn là vị thuốc có giá trị dược liệu cao, với nhiều công dụng nổi bật cho sức khỏe.

Theo y học cổ truyền, rễ Diếp cá có vị cay, hơi đắng, tính hơi lạnh, quy vào các kinh phế, can và tỳ. Vị thuốc này có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi thấp, lợi tiểu, hoạt huyết, tiêu thũng và hành khí hóa ứ. So với thân và lá, rễ diếp cá được đánh giá là có tác dụng mạnh hơn trong việc thanh nhiệt và tiêu viêm.

Nhờ những đặc tính trên, rễ diếp cá thường được sử dụng trong các bài thuốc Y học cổ truyền nhằm hỗ trợ điều trị các chứng nhiễm trùng đường hô hấp, nhiễm trùng tiết niệu, rối loạn tiêu hóa, bệnh phụ khoa cũng như các tình trạng mụn nhọt, viêm da do nhiệt độc tích tụ trong cơ thể.

Một trong những công dụng nổi bật nhất của rễ diếp cá là hỗ trợ điều trị các bệnh lý liên quan đến đường hô hấp. Từ lâu, Y học cổ truyền đã sử dụng rễ diếp cá trong các bài thuốc chữa ho, viêm phế quản, viêm họng và các chứng viêm nhiễm do phong nhiệt.

Nhiều nghiên cứu hiện đại cũng cho thấy rễ diếp cá chứa các hoạt chất có khả năng kháng khuẩn và kháng virut, giúp ức chế sự phát triển của vi khuẩn và virut gây bệnh đường hô hấp. Dịch chiết từ rễ Diếp cá được ghi nhận có tác dụng với các virut RNA, góp phần hỗ trợ bảo vệ đường hô hấp và giảm nguy cơ viêm nhiễm.

Rễ Diếp cá chứa nhiều hợp chất có khả năng ức chế các cytokine gây viêm – yếu tố liên quan đến quá trình viêm mạn tính trong cơ thể. Theo quan điểm Y học cổ truyền, viêm nhiễm thường bắt nguồn từ tình trạng nhiệt độc tích tụ, vì vậy việc sử dụng các vị thuốc có tính mát như rễ Diếp cá giúp giảm viêm từ gốc, hỗ trợ thanh lọc cơ thể một cách tự nhiên.

Nhờ tác dụng này, rễ Diếp cá thường được dùng trong các trường hợp viêm da, mụn nhọt, viêm đường tiết niệu hoặc các chứng viêm nhiễm kéo dài.

Không chỉ dừng lại ở khả năng kháng viêm, rễ Diếp cá còn chứa nhiều chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do gây ra. Việc sử dụng rễ Diếp cá đúng cách có thể góp phần tăng cường hệ miễn dịch, nâng cao sức đề kháng và hỗ trợ phòng ngừa một số bệnh mạn tính.

Trong Y học cổ truyền, nguyên tắc “phòng bệnh hơn chữa bệnh” luôn được đề cao, và những dược liệu như rễ Diếp cá chính là lựa chọn phù hợp để duy trì trạng thái cân bằng âm dương trong cơ thể.

Rễ Diếp cá là phần dược liệu quý nhưng tại Việt Nam thường bị bỏ qua trong đời sống hằng ngày. Với những công dụng đa dạng từ thanh nhiệt, giải độc, giảm viêm đến hỗ trợ đường hô hấp và tăng cường miễn dịch, rễ Diếp cá xứng đáng được sử dụng đúng cách trong chăm sóc sức khỏe theo Y học cổ truyền. Tuy nhiên, việc dùng cần phù hợp thể trạng để đạt hiệu quả và đảm bảo an toàn lâu dài.