Trong tế bào thực vật thường chứa nhiều hoạt chất khác nhau, tác dụng cũng khác nhau. Mỗi bộ phận của cây lại chứa những hoạt chất khác nhau, cùng 1 cây có bộ phận ăn được mà có bộ phận lại gây độc. Mỗi hoạt chất thu được bằng phương pháp khác nhau sẽ có giá trị khác nhau.

Các phương pháp tách chiết khác nhau thì thu hồi hoạt chất khác nhau (VD):

– Tách hoạt chất tan trong nước: đun, hãm (trà), sắc, hầm ..lấy nước uống có tác dụng với sức khỏe.

– Tách hoạt chất tan trong dung môi: bao gồm cả hoạt chất bay hơi và hoạt chất tan trong nước. Cách thường thấy là ngâm thực vật vào rượu hay cồn đủ thời gian (phụ thuộc nồng độ cồn) và chiết ra sử dụng (rượu xoa bóp).

– Tách hoạt chất bay hơi: thường là tinh dầu. Thu bằng chưng cất lôi cuốn hơi nước, hấp phụ hoặc chiết bằng dung môi.

Các hoạt chất đặc biệt, hoạt chất mới thường tìm thấy bằng cách chiết bằng dung môi, chiết bằng siêu âm xong phân lập mà tìm thấy.

Việt nam có bao nhiêu loài Gừng: gừng sẻ, gừng trâu, gừng gió tím, gừng gió ruột vàng, gừng gió ruột trắng, gừng gió lá xanh, gừng lá sọc, gừng hoa múa, gừng hang, gừng quế…

Những bộ phận dùng chưng cất tinh dầu phổ biến: củ gừng ( thân rễ). Tinh dầu có tác dụng chính là giảm đau, tan mỡ.

Những bộ phận dùng trong YHCT:

-Khương bì: (Vỏ củ gừng)khương bì có tác dụng lợi tiểu, trị phù thũng. 

-Sinh khương: (Vị thuốc từ gừng tươi) chứa Gingerol (chủ yếu là 6-gingerol): Là hợp chất chính trong gừng tươi, mang lại vị cay nồng đặc trưng, không dễ bay hơi và tan trong nước.

Trong y học cổ truyền, gừng tươi được gọi là sinh khương, là một trong những vị thuốc tân ôn giải biểu, có vị cay, nóng, mùi thơm, tính ấm.

-Can khương: (Vị thuốc từ gừng khô) khi gừng sấy khô hoặc bảo quản lâu

ngày, Gingerol có thể chuyển hóa thành Shogaol (không bay hơi) và các thành phần khác như zingerone, làm gừng khô cay hơn.

Gừng khô hay còn được gọi là Can khương, có vị cay, mùi thơm hắc, tính nóng, quy vào kinh tâm, phế, tỳ, vị, trong đông y là một vị thuốc ôn trung (chữa bệnh về dạ dày) và hồi dương.

-Bào khương: (Vị thuốc từ gừng khô đã chế biến) Shogaol: Được tạo ra khi Gingerol mất nước và gia nhiệt (trong quá trình sấy, nấu), có vị cay mạnh hơn Gingerol và cũng không bay hơi.

Củ gừng đồ (hấp) cho chín thật kỹ rồi để trong mát (sấy nhẹ) cho đến khô, sao lửa to cho xém đen còn gọi là Can bào khương. Bào khương có vị cay, đắng, tính đại nhiệt, quy vào 6 kinh tâm, phế, vị, đại tràng, thận.

-Vị thuốc thán khương: (Gừng xao đen). Vị thuốc từ gừng này chế biến bằng cách thái lát dày phơi khô, xao cháy đen tồn tính.Thán khương có vị cay, mùi thơm hắc, tính ấm.

Gừng tươi chứa nhiều Gingerol qua quá trình chế biến (sấy khô mất nước, nấu, xao…), Gingerol chuyển hóa thành Shogaol, tạo ra vị cay nồng và hoạt chất mạnh mẽ hơn. Shogaol là hợp chất phenolic có hoạt tính sinh học mạnh, có nhiều trong gừng già được xử lý nhiệt hoặc sấy khô (chứ không có nhiều trong gừng tươi), nổi bật với đặc tính chống oxy hóa, chống viêm, giảm đau, và có tiềm năng hỗ trợ tiêu hóa, tim mạch, và chống ung thư

Theo YHCT thì ôn trung, trục hàn, hồi dương, thông mạch. Thán khương chữa đau bụng lạnh, máu hàn, tay chân lạnh, nhức mỏi, tê bại, băng huyết. Làm ấm Tỳ và Vị, trừ hàn. Phòng dương suy, làm ấm phế và trừ đàm thấp.

Những phương pháp tách chiết ứng dụng sx sản phẩm:

• Chưng cất tinh dầu thu hoạt chất thơm bay hơi
• Bã sau chưng cất nấu nấu cao thu chất cay nóng (Shogaol)
• Ngâm cồn thu hoạt chất cay thơm..
• Chiết CO2 siêu tới hạn thu cao tổng (chiết suất CO2)

TỔNG HỢP NHỮNG THỨ CẦN NÓI:

Gingerol trong gừng tươi chủ yếu là hợp chất phenolic không bay hơi, tạo nên vị cay nồng đặc trưng, nhưng khi Gừng sấy khô hoặc nấu nhiệt kéo dài, Gingerol chuyển hóa thành Shogaol (cũng không bay hơi) và các thành phần khác như zingerone, làm gừng khô cay hơn.

Trong khi tinh dầu dễ bay hơi (chứa zingiberene, sesquiphellandren) mới là thành phần tạo mùi thơm dễ bay hơi.

Giải thích chi tiết:

Thành phần không bay hơi (tạo vị cay):

Gingerol (chủ yếu là 6-gingerol): Là hợp chất chính trong gừng tươi, mang lại vị cay nồng đặc trưng, không dễ bay hơi.

Shogaol: Được tạo ra khi Gingerol mất nước (trong quá trình sấy, nấu), có vị cay mạnh hơn Gingerol và cũng không bay hơi.

Thành phần dễ bay hơi (tạo mùi thơm): là tinh dầu Gừng chứa hợp chất dễ bay hơi như zingiberene, sesquiphellandren, tạo nên mùi thơm đặc trưng của gừng tươi.

Kết luận:

Gingerol không bay hơi, mà Gingerol là thành phần tạo vị cay nóng chính và ổn định trong gừng.

Mùi thơm và một số biến đổi trong hương vị của gừng (cay hơn khi khô) đến từ các hợp chất khác, bao gồm cả tinh dầu dễ bay hơi và Shogaol hình thành từ Gingerol.

Trong khi nhà sản xuất lại quảng cáo tác dụng thần thánh của NƯỚC CẤT GỪNG: là siêu phẩm mùa lạnh,

-Lạnh chân tay: xịt chân tay trước khi đi ngủ (làm chân lạnh hơn)

– Lạnh người: Xịt lưng (còn dễ cảm lạnh hơn)

– Tiện dụng hơn: Chỉ cần xịt là được, không cần phải ngâm hay nấu nước ( không thể thay thế củ gừng tươi, gừng ngâm rượu hay bột gừng).

CHÚC QUÝ KHÁCH HÃY LÀ NGƯỜI TIÊU DÙNG THÔNG THÁI.